ซะโอจ

ชื่อเรียกตนเอง : ซะโอจ, ชอง

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : อูด, ชุอุ้ง, ซะอูด

ตระกูลภาษา : ออสโตรเอเชียติก

ภาษาเขียน : ไม่มีตัวอักษรที่ใช้เขียน

ข้อมูลอัพเดทล่าสุด ณ วันที่ 17 มิ.ย. 2566

259

กลุ่มชาติพันธุ์ ซะอูด หรือ ซะโอจ เป็น ชนเผ่าโบราณจัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก กลุ่มภาษาเปียริก มีภาษาพูดแต่ไม่มีภาษาเขียนใกล้เคียงกับ ภาษาสำเร ภาษาซูโอยและภาษาเปียร์ผู้พูดภาษานี้กำลังลดจำนวนลง เหลือประมาณ40-50 คน ในบ้านทุ่งนา หมู่ที่ 4ตำบลหนองเป็ดอำเภอศรีสวัสดิ์จังหวัดกาญจนบุรี

คำว่า อูด นี้ถูกเรียกจากกลุ่มชาวขมุและละว้าก่อน พันตรีอิริคไซเด็นฟาเด็นได้พบพวกชาวพื้นเมืองที่นั่นเรียกกันว่าอูดหรือเขมรดงอยู่ที่แควใหญ่กิ่งอำเภอศรีสวัสดิ์และได้ลองสอบคำพูดอูดดูปรากฏว่าคล้ายพวกชอง

ในอดีตชาวซะอูดทำไร่ทำนาปลูกพริกขี้นกปลูกละหุ่งบนเขา เอาไว้ขายให้กับพ่อค้าชาวจีนทางกลับจะซื้อกะปิน้ำตาลขนมแห้ง เป็นปี๊บ เกลือ มีการช่วยเหลือกันเอาแรงกันเรียกว่า การลงแขกเริ่มมีการปลูกพืชเศรษฐกิจต่าง ๆได้แก่มันสำปะหลังข้าวโพดพริกผักมะละกอ ละหุ่ง ข้าวข้าวเหนียวดำ

ชาวซะอูดอาศัยในครอบครัวเดี่ยว เป็นครอบครัวใหญ่ มีนามสกุลหลัก อยู่ 6 นามสกุล คือกากีประเนติสายสร้อยทองหงส์ยนต์ ยอดน้ำสร้อยทอง การแต่งกาย ผู้หญิงนุ่งผ้าถุง ใส่เสื้อคอกระเช้า ส่วนผู้ชาย นุ่งโสร่งหรือใส่กางเกงแพร เสื้อบางครั้งใส่บ้างไม่ใส่บ้าง เมื่อไปทำบุญจะใส่เสื้อแขนยาว กางเกงขายาว กางเกงขาก๊วย ผ้าขาวม้าคาดเอว

ชาวซะอูดที่กระจุกตัวและอาศัยอยู่ในบ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรีเดิมตั้งถิ่นฐานอยู่ห่างจากลำแม่น้ำแควใหญ่ประมาณ 5 กิโลเมตร ต่อมาทางการไฟฟ้าฝ่ายผลิตเขื่อนศรีนครินทร์ได้ทำการกักเก็บน้ำเพื่อใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้า จึงได้ทำการอพยพมาตั้งอยู่ที่ หมู่บ้านหนองหว้า(บ้านทุ่งนาปัจจุบัน) กลุ่มชาติพันธุ์ ในบ้านทุ่งนามี 3 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ กลุ่มเชื้อสายขมุ กลุ่มเชื้อสายกะเหรี่ยง และกลุ่มเชื้อสายซะอูด เมื่ออาศัยอยู่ร่วมกันในหมู่บ้านทำให้วัฒนธรรมประเพณีบางอย่างถูกกลมกลืนเข้าด้วยกัน ทำให้อัตลักษณ์ของชาวซะอูดในอดีตหายไปแม้แต่ภาษาซะอูด ผู้ที่พูดภาษาซะอูดได้ กำลังลดจำนวนลง ส่วนมากเป็นผู้ใหญ่ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไปที่ยังคงพูดและสื่อสารกันได้

ชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์

ชื่อเรียกตนเอง : ซะโอจ, ชอง

"ซะโอจ" หรือ "ชอง" เป็นชื่อที่ผู้พูดเรียกภาษาของตัวเองและเรียกกลุ่มชาติพันธุ์

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : อูด, ชุอุ้ง, ซะอูด

"อูด" "ชุอุ้ง" "ซะอูด" โดยปกติชาวซะโอจไม่ชอบเมื่อคนอื่นเรียกพวกเขาว่า "อูด" ซึ่งเป็นคำพ้องเสียงที่แปลว่า "ฟืน" ในภาษาของพวกเขา อีกทั้งบังเอิญมีความหมายเหมือนกับคำว่าอูฐในภาษาไทย (Isara Choosri ,2007 :27)

ภาษา

ตระกูลภาษา : ออสโตรเอเชียติก

ตัวอักษรที่ใช้เขียน : ไม่มีตัวอักษรที่ใช้เขียน

สภาพพื้นที่อยู่อาศัย : กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่ราบ

การตั้งถิ่นฐานและการกระจายตัวประชากร :

จังหวัด
อำเภอ
ตำบล

ชาวซะอูดที่อาศัยอยู่ในบ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี เดิมตั้งถิ่นฐานอยู่ห่างจากลำแม่น้ำแควใหญ่ประมาณ 5 กิโลเมตร ต่อมาทางการไฟฟ้าฝ่ายผลิตเขื่อนศรีนครินทร์ได้ทำการกักเก็บน้ำเพื่อใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้า จึงได้ทำการอพยพมาตั้งอยู่ที่ หมู่บ้านหนองหว้า(บ้านทุ่งนาปัจจุบัน) กลุ่มชาติพันธุ์ ในบ้านทุ่งนามี 3 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ กลุ่มเชื้อสายขมุ กลุ่มเชื้อสายกะเหรี่ยง และกลุ่มเชื้อสายซะอูด เมื่ออาศัยอยู่ร่วมกันในหมู่บ้านทำให้วัฒนธรรมประเพณีบางอย่างถูกกลมกลืนเข้าด้วยกัน ทำให้อัตลักษณ์ของชาวซะอูดในอดีตหายไปแม้แต่ภาษาซะอูด ผู้ที่พูดภาษาซะอูดได้ กำลังลดจำนวนลง ส่วนมากเป็นผู้ใหญ่ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไปที่ยังคงพูดและสื่อสารกันได้

ปี พ.ศ. 2519 ทางการไฟฟ้าฝ่ายผลิตเขื่อนศรีนครินทร์ได้ทำการกักเก็บน้ำเพื่อใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้า หมู่บ้านทุ่งนาจึงได้ทำการอพยพมาตั้งอยู่ที่ หมู่บ้านหนองหว้า ซึ่งทางการไฟฟ้าได้จัดสรรให้เป็นที่อยู่อาศัย ครอบครัวละ 2 ไร่ และที่ดินทำการเกษตร 48 ไร่ แทนที่ดินที่ถูกน้ำท่วม โดยที่อยู่อาศัยทางการไฟฟ้าได้จัดทำถนนเป็นซอยต่าง ๆ และทำประปาหมู่บ้านรวมทั้งจัดระบบสาธารณูปโภคต่าง ๆ ให้หมู่บ้าน

ปัจจุบัน หมู่บ้านทุ่งนามีระยะทางห่างจากอำเภอศรีสวัสดิ์ 17 กิโลเมตร และห่างจากตัวเมืองจังหวัดกาญจนบุรี 88 กิโลเมตร เดินทางโดยใช้รถโดยสารประจำทาง และรถยนต์ส่วนตัว

การตั้งถิ่นฐานเดิม จากคำบอกเล่าต่อ ๆ กันมาของกลุ่มชาติพันธุ์ซะอูดนี้มาจากจังหวัดพระตะบอง ประเทศกัมพูชา โดยมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านทุ่งนา (เก่า) ส่วนใหญ่บริเวณนี้มีคนชองอาศัยอยู่ร่วมกันเฉพาะคนชองประมาณ 10 หลังคาเรือน ประชากร 40-50 คน แล้วย้ายมายังบ้านทุ่งนาในปัจจุบัน ในปี พ.ศ. 2519 เนื่องจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตมีการสร้างเขื่อนศรีนครินทร์ เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าส่งผลให้เกิดน้ำท่วม จึงมีการอพยพประชาชนจากบ้านท่ากระดาน บ้านเกาะบุก บ้านทุ่งนา โดยให้สัมปทานที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน จำนวนครัวเรือนละ 20 ไร่ การดำรงชีวิตของผู้คนที่นี่ มีวิถีชีวิตที่มีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่าเขาที่อยู่รอบ ๆ ตัวจนสามารถดำรงชีวิตมาได้ จนกลายเป็นชุมชนที่กระจายอยู่ริมฟากเขื่อนศรีนครินทร์ ที่มีการผสมผสานประสบการณ์ และการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมมาจนถึงปัจจุบัน

แหล่งข้อมูล

ผู้เรียบเรียงข้อมูล :

คำรณ วังศรี เครือข่ายชาติพันธุ์ชอง จังหวัดจันทบุรี

เอกสารอ้างอิง :

เจตน์จรรย์ อาจไธสง และคณะ. (2560). รายงานผลการวิจัย เรื่อง อัตลักษณ์ทางสังคมและวัฒนธรรม “ชาวชอง-ชาวซำเร” ที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย-กัมพูชา. (จันทบุรี : คณะเทคโนโลยีสังคม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก วิทยาเขตจันทบุรี). น.64

ชิน อยู่ดี. (2506). เผ่าชอง รายงานเสนอกองโบราณคดี กรมศิลปากร เมื่อวันที่ 7 มกราคม 2506 ยังไม่เคยตีพิมพ์.

ฐานความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ในชุมชนหลากหลายวัฒนธรรม. (2557). ขนมทองโย๊ะ ชุมชนบ้านหนองบาง อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก https://www.thailocalwisdom.com/index.php/commun/west/item/93-066

เทคโนโลยีชาวบ้าน. (2561). ทราบหรือไม่ ไผ่รวกไทยมีกี่ชนิด. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก https://www.technologychaoban.com/bullet-news-today/article_74974

โลกละไม. (2554). ขนมทองโยะ. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก http://pleasant-wanderer.blogspot.com/2011/01/blog-post_26.html

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. (2562). ภาษาซะโอจ. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%88

สุดารัตน์ หอมหวน, ปาริฉัตร สารรัตน์, สุจิตรา ใยงูเหลือม, พีรญา อัครกนกสิน, ลลิตา รามศักดิ์, กมลชนก ขันทะ,...กรรณิการ์ ตรวจนอก. (2552). เทียนตาตั๊กแตน. จากฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก http://www.thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=70

ห้องสมุดออนไลน์. (ม.ป.ป.). ศิลปวัฒนธรรมเพลงพื้นบ้านภาคกลาง เพลงเหย่ย. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก https://sites.google.com/site/library2u/silpa-wathnthrrm/kvs-thradl-cha-ti-nanth/phe-lng-hey-y

องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเป็ด. (2558). ทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก http://www.nhongped.go.th/information/

องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเป็ด. (ม.ป.ป.). ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น ชนเผ่าขมุ-ฌอง. เอกสารอัดสำเนา.

อิสระ ชูศรี. ชอุง ภาษาพลัดถิ่นจากกัมพูชา ที่กาญจนบุรี. หน้า 66-73. ใน วัฒนธรรม ปีที่ 54 ฉบับที่ 1 มกราคม-มีนาคม 2558. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์. กรุงเทพมหานคร

MGR Online. (19 ม.ค. 2553). ภาษาถิ่นที่สูญหาย ความตายของวัฒนธรรม. ผู้จัดการออนไลน์. สืบค้น 20 มิถุนายน 2562, จาก https://mgronline.com/live/detail/9530000008089

Choosri, I. (2007). Investigating Contact-induced Language Change: Cases of Chung (Saoch) in Thailand and Cambodia. The degree of doctor of Philosophy (Linguistcs), Faculty of Graduate studies Mahidol University.

Choosri, I. (2009). Chung (Saoch) of Thailand and Cambodia: phonological and lexical comparisons. A Journal of Southeast Asian Languages and Cultures: Special Volume Dedicated to Dr. David Thomas, 69-85.

สัมภาษณ์ :

กุหลาบ วันทอง. อดีตผู้ใหญ่บ้านบ้านทุ่งนาหมู่ที่ 4. อายุ 61 ปี. 99 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (6 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

จินดา หม่องสาย. หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

ใจ วรรณทอง. อายุ 69 ปี. หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (7 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

ดอกเทียน สร้อยทอง. อายุ 54 ปี. 21 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (7 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

ทรง กากี. อายุ 87 ปี. 19/1 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

บุญปลูก สร้อยทอง. หมอพื้นบ้าน. อายุ 82 ปี. 21 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

มน กากี. อายุ 66 ปี. 19/1 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (7 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

มนัส ประเนติ. อายุ 65 ปี. หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

เย็น อินทผลัม. หมอตำแย. อายุ 73 ปี. 18/1 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

เลียบ เษมสันต์. อายุ 81 ปี. 10 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

สนิท ประเนติ. ผู้ประกอบพิธีกรรมเผาศพ. อายุ 65 ปี. 5/2 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (8 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

สมควร ประเนติ. อายุ 73 ปี. 24/1 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (8 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

สุภาพ บุญสุวรรณ. ผู้ใหญ่บ้านบ้านทุ่งนาหมู่ที่ 4. อายุ 39 ปี. 134 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (7 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

อุดม กากี. อดีตข้าราชการครู. อายุ 61 ปี. 73 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (9 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

อึ่ง ยอดน้ำ. หมอหรือพี่เลี้ยงประจำหมู่บ้าน. อายุ 80 ปี. 25 หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งนา ตำบลหนองเป็ด อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี. (8 พฤษภาคม 2562). สัมภาษณ์.

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง :

ฐานข้อมูลงานวิจัยทางชาติพันธุ์ : ซะโอจ