ซำเร

ชื่อเรียกตนเอง : ซำเร

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : ชอง, สำเหร,ซำแร, ปอร์

ตระกูลภาษา : ออสโตรเอเชียติก

ภาษาพูด : กะซอง

ภาษาเขียน : ไม่มีตัวอักษรที่ใช้เขียน

บทความฉบับเต็ม : ดาวน์โหลด

ข้อมูลอัพเดทล่าสุด ณ วันที่ 13 มิ.ย. 2566

144

ซำเร เป็นชื่อเรียกตนเองของกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่จังหวัดตราด คำว่า ซำเร หมายถึงคนทำนา อย่างไรก็ตาม ส่วนใหญ่จะรู้จักพวกเขาในชื่อ “ชอง” ซึ่งเป็นการเรียกเหมารวมกับชาวชอง กะซอง และซำเร ทั้งนี้ ผู้คนทั้งสามกลุ่มนั้นไม่ใช่กลุ่มชาติพันธุ์เดียวกัน การกล่าวถึงในทางวิชาการและการสื่อสารจึงควรใช้ชื่อที่เจ้าของวัฒนธรรมต้องการให้เรียกขานเป็นหลัก

ชาวซำเรจัดเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ในเป็นตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก ที่รวมเป็นเขมรกลุ่มใหญ่ในเอเชีย มีถิ่นฐานเดิมในบริเวณเชิงเขาพนมกุเลนด้านตะวันตก ในเขตจังหวัดเสียมเรียบ โดย Jean Moura ชาวฝรั่งเศสให้ข้อมูลว่าชาวซำเรอาศัยอยู่ในแถบนี้มาเนิ่นนานทำหน้าที่เป็นทหารป้องกันราชสำนักและโบราณสถานบริเวณรอบนครวัด รวมถึงบางกลุ่มอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์เพื่อทำหน้าที่เก็บกระวานในเขตป่าแถบนั้น เมื่อเขมรแดงเรืองอำนาจ ทำให้พวกเขาถูกรุกไล่ ทารุณกรรม และเอารัดเอาเปรียบ จึงต้องเดินทางอพยพออกจากชุมชนกระจัดกระจายกันไปหลายทิศทาง ในประเทศไทยพบว่า ซำเรอาศัยอยู่ในพื้นที่ป่าทางภาคตะวันออกในเขตอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด ปัจจุบันมีคนพูดภาษาดั้งเดิมจำนวนไม่มากนัก ส่วนชาวซำเรในจังหวัดฉะเชิงเทรา ปัจจุบันไม่สามารถพูดภาษาดั้งเดิมได้ เชื่อกันว่า ถูกกวาดต้อนมาจากกัมพูชาตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ นอกจากนี้ยังพบว่ามีชาวซำเรในจังหวัดกาญจนบุรี ปัจจุบันสามารถพูดภาษาซำเรได้ กลุ่มนี้เดินทางมาจากพระตะบองมาร่วมรบและอาศัยในประเทศไทยมายาวนานกว่าสองชั่วอายุคน

ชาวซำเร อาศัยปะปนกับคนไทยท้องถิ่น รวมทั้งชาวชอง และชาวกะซอง ทำให้เกิดการกลืนกลายทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะมิติภาษาที่คนรุ่นใหม่ไม่สามารถพูดภาษาซำเรได้ อย่างไรก็ตาม แม้ว่าภาษาของชาวซำเรมีความเสียงต่อการสูญหาย แต่ทว่าในด้านความเชื่อเรื่องผียังมีการปฏิบัติตามพิธีกรรมในชีวิตประจำวันอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะพิธีสำคัญ คือ การเล่นผีแม่มด ในช่วงเดือนสามตามปฏิทินจันทรคติถือเป็นพิธีกรรมสำคัญ เพื่อปัดเป่าความเจ็บป่วยและเป็นเทศกาลที่ชาวซำเรมารวมตัว พบปะ ร่วมสนุกรื่นเริงร่วมกัน

ชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์

ชื่อเรียกตนเอง : ซำเร

ซำเร เป็นชื่อเรียกลุ่มชาติพันธุ์และภาษาของชาวซำเร ซึ่งเป็นคนท้องถิ่นดั้งเดิมในอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด คำว่า ซำเร มีความหมายว่า คน (คนทำนา) ทั้งนี้ ในการเขียนด้วยภาษาไทยนั้นมักพบการเขียนด้วยอักษรภาษาไทยในรูปแบบของคำว่า “ซัมเร ซำเร ซำแร สำเหร่ ” ซึ่งชื่อเรียกที่สะกดแตกต่างกันนี้มาจากการออกเสียงในสำเนียงที่แตกต่างกันออกไป เมื่อนักวิจัยภายนอกเข้ามาทำการศึกษาจึงจดบันทึกไว้ส่งผลให้มีการเขียนในหลายรูปแบบ

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : ชอง, สำเหร,ซำแร, ปอร์

ภาษา

ตระกูลภาษา : ออสโตรเอเชียติก

ตระกูลภาษาย่อย : มอญ-เขมร

ซำเร (Samre) ถูกจัดจำแนกในตระกูลภาษาออสโตร-เอเชียติก (Austro-Asiatic) สาขามอญ-เขมร ตะวันออก (Eastern Mon-Khmer)กลุ่มเพียริก (Pearic)(SIL Ethnogoue, 2016)

ภาษาพูด : กะซอง

ปัจจุบันผู้พูดภาษานี้ในประเทศไทยมีจำนวนน้อย อีกทั้งผู้ที่ยังใช้ภาษาได้ ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มผู้สูงอายุที่มีอายุเกิน 55 ปีขึ้นไป จึงนับเป็นภาษาที่กำลังอยู่ในภาวะวิกฤติขั้นสุดท้าย ที่แทบไม่มีโอกาสที่จะฟื้นฟูให้ภาษาคงอยู่ต่อไปได้ในอีกประมาณ 20 ปีข้างหน้า ภาษาซำเรในประเทศไทยอาจสูญหายไป (Ploykaew, 2001) การศึกษาไวยากรณ์ภาษา ทั้งระบบเสียง ระบบคำและลักษณะโครงสร้างประโยค อาจจะเป็นประโยชน์ต่อความรู้ในภาษาซำเร ซึ่งยังไม่มีการวิจัยระบบเสียงและระบบไวยากรณ์ของภาษานี้อย่างเพียงพอ และเป็นข้อมูลพื้นฐานในการฟื้นฟูสภาวะวิกฤติของภาษาหากเจ้าของภาษาต้องการรักษาภาษาของตนไว้ นักภาษาศาสตร์ ชี้ว่า ผู้พูดภาษามีอยู่เพียง 20 คน ส่วนเด็กและเยาวชนจะเรียนและใช้เฉพาะภาษาไทยเท่านั้น เนื่องจากทัศนคติต่อภาษาของตนเองค่อนข้างลบ ส่วนกลุ่มที่ยังพูดภาษาได้ มักใช้ภาษาซำเรสลับกับภาษาไทย แต่ส่วนใหญ่ใช้ภาษาไทย

ตัวอักษรที่ใช้เขียน : ไม่มีตัวอักษรที่ใช้เขียน

ชาวซำเรไม่มีตัวอักษรที่ใช้เขียน ผู้อาวุโสส่วนใหญ่ไม่สามารถถ่ายทอดวัฒนธรรมหรือประวัติศาสตร์ของกลุ่มตนเองได้ มีเพียงคำบอกเล่าที่เล่าสืบต่อกันมา

สภาพพื้นที่อยู่อาศัย : กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่ราบ

การตั้งถิ่นฐานและการกระจายตัวประชากร :

จังหวัด
อำเภอ
ตำบล

ชาวซำเร ตั้งถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่ ตำบลนนทรีย์ จังหวัดตราด ซึ่งเป็นชุมชนดั้งเดิมของชาวชอง ชาวสำเหร่ (ซำเร) ที่สืบเชื้อสายมาจนถึงปัจจุบัน บริเวณที่ตั้งถิ่นฐานดั้งเดิมของชาวซำเรเป็นพื้นที่ป่าไม้ที่มีต้นนนทรีจำนวนมาก จึงตั้งชื่อชุมชนแห่งนี้ว่า “ชุมชนบ้านนนทรีย์” ต่อมาได้ถูกยกระดับให้เป็นตำบลด่านชุมพล อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด จากนั้นใน พ.ศ.2513 ได้มีการแบ่งเขตการปกครองอำเภอเขาสมิง ออกเป็นกิ่งอำเภอบ่อไร่ ตำบลด่านชุมพลจึงขึ้นกับกิ่งอำเภอบ่อไร่ ในปี 2524 ได้ยกฐานะกิ่งอำเภอบ่อไร่ เป็นอำเภอบ่อไร่ เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ.2529 ทางราชการได้แยกหมู่บ้านสระใหญ่ หมู่บ้านมะม่วง ออกจากตำบลด่านชุมพล มาจัดตั้งเป็นตำบลนนทรีย์ ขึ้นกับอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด

ชาวซำเรในท้องที่องค์การบริการส่วนตำบลนนทรีย์นั้น ตั้งถิ่นฐานอย่างหนาแน่นในพื้นที่ 2 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 3 บ้านมะม่วง และหมู่ที่ 4 บ้านคลองโอน จากข้อมูลการสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2558 พบว่า ชุมชนบ้านมะม่วง มีพื้นที่ทั้งหมด 7,426 ไร่ มีพื้นที่ทำกิน 6,122 ไร่ จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 297 ครัวเรือน ประชากร 1,345 คน ส่วนบ้านคลองโอน หมู่ที่ 4 มีจำนวนครัวเรือทั้งหมด 97 ครัวเรือน ประชากร 314 คน

แหล่งข้อมูล

ผู้เรียบเรียงข้อมูล :

ผศ.ดร. ดำรงพล อินจันทร์ ภาควิชามานุษยวิทยา คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

เอกสารอ้างอิง :

เจตน์จรรย์ อาจไธสง และคณะ. (2561). ตำรับยาที่มีข้าวดำทำยาของชาวชองเป็นเภสัชวัตถุ: สำหรับแพทย์แผนไทย. ใน วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี, 194- 203.

ดำรงพล อินทร์จันทร์. (2559). “พลวัตทางชาติพันธุ์ ณ พรมแดนตะวันออก กรณีศึกษา กลุ่มภาษากะซองและซำเร” รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
พรสวรรค์ พลอยแก้ว. (2547). โครงการวิจัยศัพทานุกรมหมวดคำศัพท์ภาษาซัมเร: สื่อสะท้อนโลกทัศน์ของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาวะวิกฤติขั้นสุดท้าย. มหาวิทยาลัยขอนแก่น : สนับสนุนทุนการวิจัยโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.), สำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา.
สันติ เกตุถึก และคณะ. (2554). รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการวิจัย “แนวทางการพลิกฟื้นภาษากะซองเพื่อสืบทอดให้คนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน บ้านคลองแสง ต.ด่านชุมพล อ.บ่อไร่ จ.ตราด” สนับสนุนโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น และศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล.
สุวิไล เปรมศรีรัตน์, และ พรสวรรค์ พลอยแก้ว. (2548). สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย: กะซองและ ซัมเร. กรุงเทพฯ: เอกพิมพ์ไทย จำกัด.
องค์การบริหารส่วนตำบลนนทรีย์. เข้าถึงเมื่อ 2 กรกฎาคม 2559. เข้าถึงได้จากhttp://www.nontrie.go.th/data6b.php และhttp://www.nontrie.go.th/tabAccordion3/tabbed2.html#
Joshua Project. (2020). Samre in Cambodia Retrieved April 1, from https://joshuaproject.net/people_groups/14679/CB
Ploykaew, Pornsawan. (2001). “Samre Grammar” PhD Thesis (Linguistics), Faculty of Graduate Studies, Mahidol University.
Schliesinger, Joachim (2011). Ethnic Groups of Cambodia Volume 1 Introduction and Overview. Bangkok: White Lotus Press.
Schliesinger, Joachim (2011). Ethnic Groups of Cambodia Volume 2 Profile of Austro-Asiatic-Speaking Peoples. Bangkok: White Lotus Press.
Sokhom, Hean (editor), 2009). Ethnic Groups in Cambodia. Phnom Penh: Center for Advanced Study.

สัมภาษณ์ :

เกษร ลิ้มบุญยประเสริฐ. สมาชิกสภาตำบลนนทรีย์. ตำบลด่านชุมพล อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด. กรกฎาคม. 2559

เข็มน้อย รัตนมูล. บ้านมะม่วง หมู่ที่ 3 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด, กุมภาพันธ์/ มีนาคม/ กรกฎาคม/ สิงหาคม. 2559
ชำนาญ ปกคลุม. บ้านคลองโอน หมู่ที่ 4 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด, 14 กุมภาพันธ์.2559
ทอง ใจมาตร. บ้านมะม่วง หมู่ที่ 3 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด, 14 กุมภาพันธ์2559
ปอ หาญพัฒน์. บ้านคลองโอน หมู่ที่ 4 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด, 14 กุมภาพันธ์.2559
สมชาย วงษ์พระราม. ผู้ใหญ่บ้าน บ้านมะม่วง หมู่ที่ 3 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด. กุมภาพันธ์/ สิงหาคม.2559
แหวว หาญพัฒน์. กลุ่มวิสาหกิจชุมชนจักสานบ้านคลองโอน บ้านคลองโอน หมู่ที่ 4 ตำบลนนทรีย์ อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด, 14 กุมภาพันธ์. 2559

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง :

ฐานข้อมูลงานวิจัยทางชาติพันธุ์ : ซำเร

ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร