ไทโคราช

ชื่อเรียกตนเอง : ไทยโคราช

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : ลาว, ไทยโคราช

ตระกูลภาษา : ไท

ภาษาพูด : ไทยกลาง, ภาษาอีสาน, ภาษามอญ, ขะเเมร์ลือ

ข้อมูลอัพเดทล่าสุด ณ วันที่ 10 ก.ค. 2566

877

คนไทโคราช ไม่ใช่ชื่อเรียกชนชาติและเชื้อชาติ ไม่ใช่อัตลักษณ์ชาติพันธุ์ที่ตายตัว แต่เป็นกระบวนการสร้างอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ที่ผ่านการกรองและการต่อรองกับอำนาจของรัฐศูนย์กลางของคนกลุ่มวัฒนธรรมไทย คนไทโคราชแสดงถึงกลุ่มคนที่ใช้ภาษาโคราชเป็นหลัก มีวัฒนธรรมการกิน การอยู่อาศัย และลักษณะของแต่งกายแตกต่างจากคนอีสานบริเวณอื่น แต่ก็ไม่เหมือนคนภาคกลางลุ่มน้ำเจ้าพระยาและโดยเฉพาะอย่างยิ่งคนกรุงเทพ คนโคราชในอดีตได้รับการดูถูกจากคนไทยจนรู้สึกตัวเองเป็นคนต่ำต้อยบ้านนอกเมื่อเปรียบเทียบกับคนไทยภาคกลาง แต่จากการสถาปนาวีรสตรีแห่งชาติของท้าวสุรนารีขึ้นมาได้อย่างเข้มแข็งโดยรัฐศูนย์กลาง คนโคราชก็สามารถใช้ประโยชน์จากประวัติศาสตร์ของท้าวสุรนารีเพื่อพัฒนาอัตลักษณ์ของตนได้อย่างภาคภูมิใจ

กระบวนการสร้างอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของไทโคราชหรือไทยโคราชนั้นผูกพันกับชื่อของเมือง นครรราชสีมา ซึ่งมีพัฒนาการมาตั้งแต่ยุคก่อนพุทธกาลในฐานะชุมชนบนแอ่งโคราชที่ตั้งอยู่บนเส้นทางการค้าขายเส้นหนึ่งระหว่างเมืองต่าง ๆ แถบชายฝั่งทะเลมหาสมุทรแปซิฟิกกับมหาสมุทรอินเดียรากเหง้าของไทโคราชก็พัฒนาการมาจากการผสมเชื้อชาติและการผสานวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ต่าง ๆ นักวิชาการส่วนใหญ่มีข้อสรุปตรงกันว่าบรรพบุรุษกลุ่มใหญ่ของไทโคราชคือผู้คนที่อพยพมาจากอยุธยาและหัวเมืองชายฝั่งทะเลตะวันออกในช่วงเวลาที่ศรีอยุธยากำลังแตกในปี พ.ศ. 2309 ทำให้วัฒนธรรมโคราชแตกต่างจากคนอีสาน

ปัจจุบัน ความเข้าใจโดยทั่วไปมักเหมารวมว่าคนโคราชก็คือคนที่อาศัยอยู่ในจังหวัดนครราชสีมา อย่างไรก็ตาม คนในแต่ละพื้นที่ของจังหวัดเองก็มีอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ที่แตกต่างหลากหลาย เช่น ยวนที่อำเภอสีคิ้ว ลาวที่อำเภอสูงเนิน มอญที่ปักธงชัย หรือแม้แต่ภายในตัวเมืองนครราชสีมาเองก็มีทั้งคนจีน คนแขก คนไทย และคนโคราช เป็นต้น สิ่งบ่งชี้อัตลักษณ์ของไทโคราชได้นั้นอาจพิจารณาจากคนที่พูดด้วยภาษาโคราช หรือคนที่ดูหรือคนที่แสดงเพลงโคราช หรืออาจรวมถึงคนที่เคารพบูชาท้าวสุรนารี กล่าวได้ว่าทั้งหมอเพลงโคราชและคนดูเพลงโคราชคือกลุ่มตัวแทนของไทโคราชที่ชัดเจนที่สุด ส่วนไทโคราชอื่น ๆ ส่วนใหญ่ได้รับเอาวัฒนธรรมไทยมาสร้างอัตลักษณ์ของตนเองจนกลายคนไทยเรียบร้อยแล้ว

ชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์

ชื่อเรียกตนเอง : ไทยโคราช

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : ลาว, ไทยโคราช

ภาษา

ตระกูลภาษา : ไท

ตระกูลภาษาย่อย : ไต-ไต

ภาษาพูด : ไทยกลาง, ภาษาอีสาน, ภาษามอญ, ขะเเมร์ลือ

ภาษาโคราชมีทั้งภาษาไทยกลาง ภาษาอีสาน ภาษามอญ-ขะแมร์ปะปนอยู่ (ธีรภาพ โลหิตกุล, 2551: 114) มีคำศัพท์ สำเนียง และสำนวนแบบโคราช สำเนียงภาษาโคราช คือการนำภาษาไทยกลางมาปรับเสียงวรรณยุกต์ให้เพี้ยนเหน่อเป็นเสียงโคราช ได้แก่ อักษรต่ำเสียงตรีปรับมาเป็นเสียงโท เช่น ม้า เป็น ม่า ค้า เป็นค่า น้อย เป็นน่อย เล็ก เป็นเล่ก ซด เป็นซ่ด พิษ เป็นพิ่ษ มด เป็นม่ด น้อง เป็น น่อง อักษรสูงเสียงโทปรับเป็นเสียงเอก เช่น ผ้า เป็น ผ่า ขี้ข้า เป็นขี่ข่า หน้า เป็น หน่า อักษรกลางและอักษรสูงคำตายเสียงเอกปรับเป็นเสียงตรี เช่น กบ เป็น ก๊บ กับ เป็น กั๊บ แกะ เป็น แก๊ะ ปด เป็น ป๊ด ขด เป็น คด หมด เป็น มด สด เป็น ซด อด เป็นอ๊ดยกตัวอย่างคำศัพท์บางคำที่มาจากภาษาอีสาน เช่น เมี่ยน หมายถึง เก็บ มูลมัง หมายถึง ทรัพย์ มรดก

คำศัพท์บางคำที่มาจากภาษาเขมร เช่น ตะลุก หมายถึง หลุมเล็ก ๆ ฝนล่ะลึม หมายถึง ฝนปรอยๆ สระเพลง หมายถึง สระน้ำฝน

คำศัพท์บางคำที่เป็นภาษาโคราช เช่น ก้ะดิ๊บ หมายถึง ผลอ่อนๆ ก้ะต๊ะก้ะเติ้ง หมายถึง ครึ่ง ๆ กลาง ๆ แง็ด หมายถึง ผ้าเช็ดหน้า ป้ะวะ หมายถึง เจียดเวลามาทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ขี่สึก หมายถึง น้ำโสโครก ล่ะโลก หมายถึง หล่มโคลน สวอย หมายถึง หมดแรง (สุนทรี ศิริอังกูร บก., 2555: 11-12)

สภาพพื้นที่อยู่อาศัย : กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่ราบ

การตั้งถิ่นฐานและการกระจายตัวประชากร :

กลุ่มชาติพันธุ์ไทยโคราช เป็นชาติพันธุ์กลุ่มใหญ่ของจังหวัดนครราชสีมามีกระจายอยู่ทั่วไปทั้ง 32 อำเภอ แต่ที่หนาแน่นที่สุดจะอยู่ที่อำเภอเมือง นครราชสีมา โนนไทย โนนสูง พิมาย จักราช ชุมพวง คง โนนแดง สูงเนิน โชคชัย ขามทะเลสอ ด่านขุนทด ขามสะแกแสง ครบุรี เสิงสาง หนองบุญมาก สีดา บัวใหญ่ เทพารักษ์พระทองคำ และอำเภอเฉลิมพระเกียรติเป็นต้น

แหล่งข้อมูล

เอกสารอ้างอิง :

การุณย์ ศุภมิตรโยธิน. 2562. เรือนพ่อคง: ปัญญาสร้างสรรค์และอัจฉริยภาพของช่างท้องถิ่นโคราช [On-line]. ได้จาก: http://www.koratmuseum.com/bankorat/bankorat-karun.pdf

กำปั่น บ้านแท่น 2554. เรื่องเล่าจากครูเพลง. นครราชสีมา: สำนักพิมพ์ตะวันรุ่งซินดิเคท.

ขุนสุบงกชศึกษากร. 2520. “เพลงพื้นเมืองโคราช” ใน วัฒนธรรมไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. นครราชสีมา: วิทยาลัยครูนครราชสีมา. หน้า 133-15.

ถาวร สุบงกช. 2521. “ภาษาสำเนียงโคราช” (ขุนสุบงกชศึกษากร, ผู้บอกเล่า), ใน ของดีโคราช นิทรรศการวัฒนธรรมไทย ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ครั้งที่ 2 11-15 กันยายน 2521 วิทยาลัยครูนครราชสีมา. นครราชสีมา; หน่วยประเคราะห์ศูนย์ชุมชนส่งเสริมวัฒนธรรมไทย วิทยาลัยครูนครราชสีมา, หน้า61-63.

ทองพูล ศรีจักร. 2479. เพ็ชร์พื้นเมืองเวียงจันทร์. พระนคร: โรงพิมพ์บางขุนพรม, น. ก-ค (อ้างในสายพิน แก้วงามประเสริฐ, 2538)

ไทยโชว์ (รายการ). 2552. เพลงโคราช. สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส. ออกอากาศ 3 กรรกฎาคม 2552.

ธีรภาพ โลหิตกุล. 2551. “หลายชีวิต หนึ่งตัวตน คนโคราช” อนุสาร อสท. ปีที่ 49 ฉบับที่ 1 (สิงหาคม 2551), หน้า 108-116.

นิคม จารุมณี. “กบฎบวรเดช”. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

บันเทิงคมชัดลึก. 2553. หนังสือพิมพ์คมชัดลึก (วันศุกร์ที่ 18 มิถุนายน 2553) หน้า 25.

ผาสุก พงษ์ไพจิตร และคริส เบเคอร์. 2539. เศรษฐกิจการเมืองสมัยกรุงเทพฯ. เชียงใหม่: ซิลค์เวอร์มบุคส์.

พันธุ์ทิพย์ ทิมสุกใส และกมลทิพย์ กสิภาร์. 2546. “อาหารพื้นเมืองโคราช” ใน ของดีโคราช เล่มที่ 3 สาขาคหกรรมศิลป์, เปรมวิทย์ ท่อแก้ว และคณะ (บก.). นครราชสีมา: สำนักศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฎนครราชสีมา. หน้า 37-44.

พูนภิรมย์ ลิปตพัลลภ. 2552. “แม่...คนธรรมดาที่ยิ่งใหญ่ ฟ้าเปิด..ให้ดาวส่องแสง”. มติชนสุดสัปดาห์. ฉบับที่ 1521 ปีที่ 29 (9-15 ตุลาคม 2552), หน้า 69-70.

แพรวพโยม พัวเจริญ. 2554. การศึกษาอัตลักษณ์และคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมเพลงโคราชสู่กิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์สำหรับนักท่องเที่ยวเยาวชน. วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต สาขาวิชาบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.

ยุวพันธ์ ศิวพรรักษณ์. 2530. “การละเล่นพื้นบ้านของชาวบ้านหนองน้ำขุ่น ต.ขามทะเลสอ” ใน วัฒนธรรมพื้นบ้านนครราชสีมา. นครราชสีมา: ศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น คณะวิชามนุษยศาสตร์ วิทยาลัยครูนครราชสีมา, หน้า 83-101.

วิทยา อินทะกนก. 2520. “เล่าเรื่องเมืองนครราชสีมาแต่โบราณ” เอกสารเผยแพร่วัฒนธรรมไทย วัฒนธรรมไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. นครราชสีมา: หน่วยประเคราะห์ศูนย์ชุมนุมส่งเสริมวัฒนธรรมไทย วิทยาลัยครูนครราชสีมา.

“อีสาน: ความสัมพันธ์ของชุมชนที่มีคูน้ำคันดินกับการเกิดของรัฐในประเทศไทย” ใน ทุ่งกุลา “อาณาจักรเกลือ” 2500 ปี จากยุคแรกเริ่มล้าหลังถึงยุคมั่งคั่งข้าวหอม สุจิตต์ วงษ์เทศ (บก.). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน. หน้า 29-56.

ศรีศักร วัลลิโภดม. 2546ข. “บาราย (Barai)” สระน้ำโบราณในอีสาน บทบาทลดจนหมดความสำคัญ”ใน ทุ่งกุลา “อาณาจักรเกลือ” 2500 ปี จากยุคแรกเริ่มล้าหลังถึงยุคมั่งคั่งข้าวหอม สุจิตต์ วงษ์เทศ (บก.). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน. หน้า 57-68.

ศรีศักร วัลลิโภดม. 2546ค. “เกลืออีสาน” ใน ทุ่งกุลา “อาณาจักรเกลือ” 2500 ปี จากยุคแรกเริ่มล้าหลังถึงยุคมั่งคั่งข้าวหอม สุจิตต์ วงษ์เทศ (บก.). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน. หน้า 29-56.

สนุกดอทคอม. 2562. "ไอ้แรมโบ้" รัตนพล ส.วรพิน ชีวิตที่ผกผัน เกือบฆ่าตัวตาย สุดท้ายเดินขายซีดีเรื่องราวชีวิตตัวเอง [On-line]. ได้จาก: https://www.sanook.com/sport/156585/

สยามดาราดอทคอม. 2556. “ตั๊กแตนถือฤกษ์ดี วันที่ 7 เดือน 7 ร้องเพลงใหม่ ให้ย่าฟัง” [On-line]. ได้จาก: http://www.siamdara.com/music/130710_17825.html

สยามสปอร์ต. 2556ก. บรรยากาศทัพนักวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทยเดินทางแก้บนต่อแม่ย่าโม ที่ลานอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี [On-line]. ได้จาก: http://www.siamsport.co.th/tablet/viewsclip.php?clip=0004178

สยามสปอร์ต. 2556ข. “ประมวลภาพสาวไทยแก้บน-สักการะย่าโม” [On-line]. ได้จาก: http://www.siamsport.co.th/sport_volleyball/130922...

สายพิน แก้วงามประเสริฐ. 2538. การเมืองในอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนครราชสีมา. 2560. มรดกทางภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจังหวัดนครราชสีมา เรือนโคราช [On-line]. ได้จาก:

https://www.youtube.com/watch?time_continue=3&v=2QlhCvQZWdA

สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์. 2562. นิทรรศการวิถีชีวิตชาติพันธุ์ไทยโคราช [On-line]. ได้จาก: http://cul.bru.ac.th/นิทรรศการวิถีชีวิตชาติ-4

ทิม สุขยางค์. 2533. นิราศหนองคาย วรรณคดีที่ถูกสั่งเผา ผนวกนิราศหนองคาย, ในสิทธิ ศรีสยาม (จิตร ภูมิศักดิ์). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ส่องสยาม.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. 2538. “คำนำเสนอ” ใน การเมืองในอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี, สายพิน แก้วงามประเสริฐ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน, หน้า 10-23.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. 2558. โคราชของเรา. กรุงเทพฯ: มติชน

สุนทรี ศีริอังกูร (บก.). 2555. เพลงโคราชเล่ม 1 เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเนื่องในวโวกาสมหามงคลเฉลิมพระชนพรรษา 7 รอบ. นครราชสีมา สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.

สุนารี ราชสีมา. 2556. “เปาวลี-สุนารี 'We Love ลูกทุ่ง'” เรื่องโดยมนัชญา นามละคร http://www.manager.co.th/Taste/ViewNews.aspx?NewsI... (access 7 December 2013)

สุริยา สมุทคุปติ์, พัฒนา กิติอาษา, ศิลปะกิจ ตี่ขันติกุล, จันทนา สุระพินิจ. 2540. วิธีคิดของคนไทย: พิธีกรรม “ข่วงผีฟ้อน” ของลาวข้าวเจ้า” จังหวัดนครราชสีมา. นครราชสีมา: ห้องไทยศึกษานิทัศน์, สาขาวิชาศึกษาทั่วไป, สำนักวิชาเทคโนโลยีสังคม,มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.

สุริยา สมุทคุปติ์; พัฒนา กิติอาษา. 2544. ยวนสีคิ้ว: เรื่องเล่า ความทรงจำ และอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยยวนในจังหวัดนครราชสีมา. นครราชสีมา: ห้องไทยศึกษานิทัศน์, สาขาวิชาศึกษาทั่วไป, สำนักวิชาเทคโนโลยีสังคม, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.

หอการค้าจังหวัดนครราชสีมา. 2540. รายงานประจำปี 2539. นครราชสีมา: สมบูรณ์การพิมพ์.

องอาจ สายใยทอง. 2546. เพลงกล่อมลูกโคราช. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวัฒนธรรมศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล.

อนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพนางประจักษ์ศุภอรรถ เนื่อง (อินทรนุชิตร์ ณ ราชสีมา) อินทะกนก ณ ฌาปนสถานกองทัพบก วัดโสมนัสวิหาร กรุงเทพฯ วันเสาร์ที่ 21 มกราคม พ.ศ.2521

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง :

งานวิจัยทางชาติพันธุ์: ไทโคราช

ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร