จีนยูนนาน(จีนฮ่อ)

ชื่อเรียกตนเอง : จีนฮ่อ, มุสลิมยูนนาน

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : จีนยูนนาน, จีนฮ่อ, จีนมุสลิม

ตระกูลภาษา : จีน-ธิเบต

ภาษาพูด : ภาษาไทย, ภาษาไทยท้องถิ่นภาคเหนือ, ภาษาจีนยูนนาน

ภาษาเขียน : ภาษาไทย, ภาษาจีน

ข้อมูลอัพเดทล่าสุด ณ วันที่ 11 ก.ค. 2566

1,002

กลุ่มชาติพันธุ์ จีนยูนนาน หรือ จีนฮ่อมุสลิม เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในเมืองเชียงใหม่ ประเทศไทย เป็นชนกลุ่มที่อยู่ในสังคมพหุวัฒนธรรมและมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจของเมืองเชียงใหม่ เป็นกลุ่มที่มีองค์กรศาสนาและโรงเรียนอิสลามซึ่งถือเป็นพื้นที่ศูนย์กลางของชุมชน จากเหตุการณ์ที่ถูกปราบปรามกวาดล้างอย่างหนักจึงเป็นสาเหตุให้เกิดการอพยพกระจัดกระจายไปตามพื้นที่ต่างๆ อย่างในบริเวณตะเข็บชายแดนพม่า เป็นต้น แต่ถึงแม้ชาวจีนฮ่อจะกระจัดกระจายแต่ก็ยังมีบทบาทสำคัญในการค้าทางไกลและมีเครือข่ายการค้าที่สามารถเดินทาวค้าขายไปมาในแถบภูเขาเขตรอยต่อตั้งแต่จีนใต้ ยูนนาน ทิเบต ลาว พม่าและภาคเหนือของไทย

ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ชาวจีนฮ่อนั้นถูกปราบปรามกวาดล้างอย่างหนักทำให้ต้องอพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในเมืองเชียงใหม่ ประเทศไทย โดยอาศัยอยู่ในเขตชุมชนบ้านฮ่อ ชุมชนตักวา และย่านสันป่าข่อย ซึ่งพวกเขาสามารถปรับตัวเข้ากับสังคมเมืองเชียงใหม่และสามารถดำรงชีวิต ตั้งถิ่นฐานอยู่ได้ และในปัจจุบันชาวจีนฮ่อก็ยังคงอาศัยอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่โดยมีการรวมกลุ่มสร้างเครือข่ายในการทำกิจกรรมและประกอบพิธีกรรมต่างๆ อย่าง งานวันเกิดศาสนาเมาลิด งานตรุษมุสลิม เป็นต้น

สำหรับชาวจีนฮ่อนั้นพวกเขานั้นอาศัยความเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ทางศาสนา มีการรวมกลุ่มเป็นเครือข่ายเพื่อที่จะสร้างอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ซึ่งในที่นี้ก็คือการทำกิจกรรมทางศาสนา อาทิ เทศกาลรอมฎอน

ชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์

ชื่อเรียกตนเอง : จีนฮ่อ, มุสลิมยูนนาน

“จีนฮ่อ” เป็นชื่อเรียกตัวเองของคนรุ่นแรกและรุ่นที่สองของชาวจีนฮ่อมุสลิม หมายถึง คนจีนยูนนานที่อพยพเข้ามาทางบก และ “มุสลิมยูนนาน” เป็นชื่อทางการที่เรียกกันภายในกลุ่มจีนฮ่อ โดยลูกหลานกลุ่มจีนฮ่อ (จีริจันทร์ วงศ์ลือเกียรติ ประทีปะเสน, 2548)

ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : จีนยูนนาน, จีนฮ่อ, จีนมุสลิม

"จีนฮ่อ" เป็นชื่อเรียกของกองทัพไทยในปี พ.ศ. 2492 หลังจากกองพลก๊กมินตั๋ง ฝ่ายสาธารณรัฐ ถูกกองทัพปลดแอกจีนคอมมิวนิสต์ตีแตก ต้องหลบหนีเข้าประเทศไทยบริเวณจังหวัดเชียงราย ทางการไทยเรียกกลุ่มนี้ว่า "จีนฮ่อ" โดยนำชื่อเก่าคือฮ่อมาผสมกับจีนเป็นจีนฮ่อ (ในนรเศรษฐ์ พิสิฐพันพร, 2548: 7) นอกจากนี้ยังเป็นชื่อเรียกจากนักวิชาการอีกด้วย จีนฮ่อคือชาวฮั่นที่อาศัยอยู่ในมณฑลยูนนาน วัฒนธรรมฮ่อก็ถือเป็นวัฒนธรรมฮั่น

ขณะเดียวกันก็เป็นชื่อเรียกจากนักวิชาการ เจี่ย แยน จอง และยรรยง จิระนคร (2537) เป็นผู้เชี่ยวชาญชาวจีนฮ่อ กล่าวว่า จีนฮ่อคือชาวฮั่นมณฑลยูนนาน วัฒนธรรมฮ่อก็เป็นวัฒนธรรมฮั่น (ยรรยง จิรนคร, 2532) (เจี่ย แยยน จอง, 2537)

"จีนฮ่อ" เรียกโดย กระทรวงมหาดไทย ได้ให้ความหมายของจีนฮ่อไว้ในระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วย การทะเบียนและการควบคุมจีนฮ่ออิสระ พ.ศ. 2533 คือ อดีตทหารจีนคณะชาติ หรือ ทจช.เป็นกลุ่มคนที่ถืออาวุธจากอดีตทหารจีนคณะชาติที่ตกค้างหรือรู้จักกันว่า ทหารก๊กมินตั๋ง ได้รับอนุมัติให้แปลงสัญชาติและให้สถานะคนต่างด้าวได้ รวม 5 รุ่น จำนวน 13,728 และกลุ่มที่สอง คือ จีนฮ่ออพยพ หมายถึง คนจีนที่อพยพเข้ามาในประเทศไทยโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย ตั้งแต่ พ.ศ. 2497-2504 และไม่มีโอกาสกลับประเทศเดิมเนื่องจากเหตุผลทางการเมืองและรวมถึงผู้สืบสันดานที่เกิดในประเทศไทย แต่ถูกถอนสัญชาติไทยหรือไม่ได้สัญชาติไทยตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2515 ซึ่งเป็นชาวจีนที่เดิมอาศัยอยู่ในมณฑลยูนนานส่วนหนึ่งเป็นครอบครัวของทหารจีนคณะชาติที่อพยพหนีติดตามกองทหารเข้ามาอยู่ในประเทศไทย กลุ่มที่สาม จีนอิสระ หมายถึง คนจีนที่อพยพเข้ามาอยู่ในประเทศไทย ภายหลังการสำรวจเมื่อปี 2521 โดยมิได้รับอนุญาตตามกฎหมายและไม่มีโอกาสกลับประเทศเดิมและรวมถึงผู้สืบสันดานที่เกิดในประเทศไทย แต่ถูกถอนสัญชาติไทยหรือไม่ได้สัญชาติไทยตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2515 ซึ่งกระทรวงมหาดไทย โดยกรมการปกครองและกองทัพภาคที่ 3 โดยหน่วยเฉพาะกิจที่ 327 ได้ร่วมกันสำรวจและรวบรวมบัญชีรายชื่อเสนอต่อคณะรัฐมนตรีและเห็นชอบให้กระทรวงมหาดไทย ดำเนินการควบคุมจัดทำทะเบียนประวัติ บัตรประจำตัว จำนวน 16,536 คน (วิทยา วัชระเกียรติศักดิ์, 2539: 5)

"จีนฮ่อมุสลิม" เป็นกลุ่มที่มีอำนาจทางสังคมเศรษฐกิจในยูนนาน ใน ค.ศ. 1856 สามารถสถาปนาเป็นรัฐสุลต่าน มีเมืองหลวงที่ "ต้าหลี่ฟู" มีผู้นำชื่อ สุลต่านสูลัยมาน กระทั่งใน ค.ศ. 1873 กองทัพแมนจูได้เข้าปราบปรามและทำลายรัฐสุลต่านพร้อมกวาดล้างชาวจีนฮ่อมุสลิมและฮ่อพุทธอย่างรุนแรง และต้องอพยพเข้ามาอยู่ตามแนวชายแดนที่ห่างไกลจากต้าหลี่ฟู ผู้คนเหล่านี้พบในพม่า ลาวหรือลุ่มน้ำสะลาวิน (สุเทพ สุนทรเภสัช, 2548)

"จีนฮ่อมุสลิม" เป็นคำเรียก กลุ่มฮ่อธงแดง เป็นกลุ่มจีนฮ่อมุสลิม ใช้สัญลักษณ์กลุ่มเป็นธงแดงทำการกบฏต่อต้านนโยบายของราชวงศ์ชิงและเหลือรอดชีวิตจากการปราบปรามของทหารแมนจู เป็นกลุ่มแรกที่หนีรอดและได้เข้ามาปล้นสะดมเมืองในสิบสองจุไท ตีเวียงจันทน์ และหนองคายในช่วง พ.ศ. 2415 แต่หลังจากนั้นถูกขับไล่พ่ายแพ้ให้กับกลุ่มฮ่อธงเหลืองและพ่ายแพ้ให้กับกองทัพสยามอย่างย่อยยับในดินแดนลาวพวน (นิธิ เอียวศรีวงศ์, 2509: 57-64)

ภาษา

ตระกูลภาษา : จีน-ธิเบต

ภาษาพูด : ภาษาไทย, ภาษาไทยท้องถิ่นภาคเหนือ, ภาษาจีนยูนนาน

ภาษาพูดนั้นจะใช้ภาษาไทยโดยจะเป็นภาษาไทยท้องถิ่นภาคเหนือ (คำเมือง) และภาษาจีนยูนนาน

ตัวอักษรที่ใช้เขียน : ภาษาไทย, ภาษาจีน

การตั้งถิ่นฐานของชาวจีนฮ่อนั้นจะตั้งอยู่บริเวณอยู่ในเขต จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย และ แม่ฮ่องสอน ซึ่งเป็นเขตพื้นที่ภูเขา พื้นที่สูงทางภาคเหนือตอนบน การออกนอกเขตจังหวัดสำหรับชาวจีนฮ่อนั้นไม่สามารถออกนอกเขตได้จำเป็นที่จะต้องทำการขออนุญาตจากทางจังหวัดก่อน สำหรับชาวจีนฮ่อนั้นถือว่าเป็นกลุ่มที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์

แหล่งข้อมูล

เอกสารอ้างอิง :

จีริจันทร์ วงศ์ลือเกียรติ ประทีปะเสน. 2548. ขุนชวงเลียงฦาเกีรติ: ทายาทเจิ้งเหอ ๑๐๐ ปีคาราวานม้าต่างสู่ เชียงใหม่. เชียงใหม่: ธนบรรณการพิมพ์.

นรเศรษฐ์ พิสิฐพันพร. 2548. สารานุกรมกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย: จีนฮ่อ. กรุงเทพฯ: เอกพิมพ์ไทย.
นิรันดร์รักษ์ ปาทาน. 2558. อาหารในกาดบ้านฮ่อ: การข้ามพรมแดนทางอัตลักษณ์ชาติพันธุ์และศาสนา. เชียงใหม่: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สำนักงานคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดเชียงใหม่. 2557. มุสลิมเชียงใหม่: ประวัติความเป็นมาและเป็นไป. เชียงใหม่: ธนาเพรสจำกัด.
สุเทพ สุนทรเภสัช. 2548. ชาติพันธุ์สัมพันธ์: แนวคิดพื้นฐานทางมานุษยวิทยาในการศึกษาอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ ประชาชาติ และการจัดองค์กรความสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ
สุชาติ เศรษฐมาลินี. 2550. การปรับเปลี่ยนอัตลักษณ์ของชาวมุสลิมยูนนานในภาคเหนือของประเทศไทย. วารสาร สังคมศาสตร์ ปีที่ 19 ฉบับที่ 2/2550
Setthamalinee, Suchart. 2010. “The Transformation of Chinese Muslims Identities in Northern Thailand” Ph.D. Dissertation, University of Hawai’I
Farouk, Omar 1988 “The Muslim of Thailand: A Survey.” In Forbes, Andrew (ed.). The Muslims of Thailand Volume 1: Historical and Case Studies, India: Centre for South East Asian Studies, Pp. 1-30.
Forbes, Andrew and Henley, David 1997 The Haw: Traders of Golden Triangle, New Zealand: Asia Film House Pty Ltd.


สัมภาษณ์ :

นายธนู จุลพันธ์ ตำแหน่งคอเต็บมัสยิดบ้านฮ่อ คณะกรรมการมัสยิดบ้านฮ่อ (วันที่ 8 เมษายน 2561) ชุมชนบ้าน ฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

นิกร ไบนานา คณะกรรมการฮาลาลจังหวัดเชียงใหม่ (วันที่ 3 มีนาคา 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
โก้อ้วน ลูกชายอดีตโต๊ะอิหม่ามมัสยิดตักวา (วันที่ 7 มีนาคม 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ดร. พันทวี มาไพโรจน์ คณะกรรมการมัสยิดบ้านฮ่อ ผู้เป็นลูกของชาวจีนฮ่อรุ่นแรก (วันที่ 20 มีนาคม 2561) ชุมชน บ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ลุงแดง โรตี (วันที่ 1 มีนาคม 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ครูปรีดี ครูสอนศาสนา โรงเรียนฟัรดูอีนประจำมัสยิดบ้านฮ่อ (วันที่ 25 มีนาคม 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ครูซอและห์ ครูสอนศาสนาโรงเรียนฟัรดูอีน ประจำมัสยิดบ้านฮ่อ (วันที่ 28กุมภาพันธ์ 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
Suchen Lertweerasawat ปัญญาชนจีนฮ่อ (วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2561) ชุมชนบ้านฮ่อ ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
ชาญชัย ศรีสมบัติ (วันที่ 26 เมษายน 2557)

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง :

งานวิจัยทางชาติพันธุ์: จีนยูนนาน

ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร